Cemil Meriç’in ilk kez 1974 yılında yayımlanan ve Türk düşünce dünyasında bir “fayd hattı” yaratan eseri Bu Ülke, bir hatıratın çok ötesinde, bu toprakların evlatlarına sunulmuş bir “idrak manifestosu”dur. Gözlerini dünya ışığına kapatıp gönül gözünü ve zihnini insanlığın tüm birikimine açan Meriç, bu eserinde sağ-sol şablonlarını yıkarak, Türk aydınının kendi gerçeğine yabancılaşmasını büyük bir entelektüel öfke ve derinlikle analiz eder.
1. İzm’lerin Hapishanesinden Kurtulmak
Cemil Meriç’in “Bu Ülke”deki en büyük mücadelesi, düşünceyi donduran ve insanları kutuplaştıran “izm”lere karşıdır.
- İzm’ler İdrakimize Giydirilen Deli Gömlekleridir: Meriç, Batı’dan ithal edilen ideolojilerin Türk aydını tarafından sorgulanmadan kabul edilmesini sertçe eleştirir. Ona göre gerçek düşünür, hiçbir kampın bekçisi olmamalı; hakikatin peşinde tek başına koşmalıdır.
- Sağ ve Sol Paradoksu: Yazar, Türkiye’deki sağ ve sol kavramlarının yerli bir temele dayanmadığını, bu kavramların aydınları birbirine kırdıran birer “sahte etiket” olduğunu savunur.
2. Jöntürklerden İtibaren Aydın Yanılgısı
Eser, Tanzimat’tan bu yana gelen Türk aydınının trajedisini sergiler. Meriç’e göre Türk aydını, Batı’nın “yeniçerisi” gibi davranmış; kendi tarihine, kültürüne ve irfanına sırtını dönmüştür.
- Kendi Kütüphanesine Yabancılaşmak: Meriç, aydınımızın kendi medeniyet değerlerini tanımadan Batı hayranlığına düşmesini bir “entelektüel intihar” olarak görür. “Bu Ülke”, bu yabancılaşmaya karşı bir hafıza tazeleme girişimidir.
3. İrfan vs. Kültür Ayırımı
Cemil Meriç, Batı’nın “kültür” kavramı ile Doğu’nun “irfan” kavramını kıyaslar.
- Kültür Bir Kuşatmadır, İrfan Bir Açılış: Kültürü daha teknik ve rasyonel bulurken; irfanı ruhun, kalbin ve tarihin süzgecinden geçmiş bir “hikmet” olarak tanımlar. Ona göre biz, kültürün soğukluğuna değil, irfanın sıcaklığına ve derinliğine muhtacız.
4. Bir Üslup Ustası Olarak Cemil Meriç
“Bu Ülke”, sadece içeriğiyle değil, Türkçenin o güne kadar ulaştığı en görkemli üsluplardan biriyle yazılmıştır. Meriç’in cümleleri birer aforizma değerindedir; kısa, vurucu ve pırlanta gibi işlenmiştir. Kelimeler onun elinde birer fikir mermisine dönüşür. Okuru sadece düşünmeye değil, sarsılmaya ve uyanmaya davet eder.